Lo que realmente es importante en el caso Bárcenas

Escribíamos aquí hace tiempo, que la consecuencia más nefasta de la marea de corrupción que nos está pasando por encima, está en la pérdida de credibilidad en las instituciones que con estas prácticas se genera.

 

Por eso, en nuestra opinión, lo realmente importante en los presuntos papeles de Bárcenas no es saber qué políticos cobraban sobresueldos. A pesar de lo morboso que pueda resultar saber que presuntamente el actual presidente del gobierno, o la actual secretaria general del Partido Popular, estaban entre los agraciados. A pesar de lo escandaloso que pueda resultar saber que personas tan relevantes puedan haber cometido fraude fiscal por no incluir en sus declaraciones de la renta esos ingresos adicionales. A pesar de poder saber, como consecuencia del ataque de transparencia que repentinamente le ha dado al presidente del gobierno -haciendo públicas sus declaraciones de la renta-, que ganaba cinco veces más como líder de la oposición que como presidente del gobierno. A pesar de que el tesorero del partido, al igual que sus antecesores en el cargo, se haya convertido en multimillonario en muy pocos años, con más de 23 millones de euros en sus cuentas en Suiza.

 

Lo realmente decisivo es conocer cuáles eran las empresas financiaban de manera irregular al Partido Popular y, sobre todo, saber que contratos en obra pública, en concesiones, en prestación de servicios o en suministros, mantenían con las administraciones públicas esas mismas empresas.

 

Porque si en todo este asunto hay un, parece que evidente, caso mayúsculo de corrupción, éste se produce por el lado de los ingresos del Partido Popular y no, insisto, a pesar del morbo que pueda provocar en la ciudadanía, por el lado de los gastos.

 

Ya que si se conocen los nombres de las personas o empresas que contribuían a financiar de manera irregular al Partido Popular, ya fuese con pagos muy superiores a los permitidos por la ley, o directamente con dinero negro, lo que procede, y lo que la ciudadanía de este país debería estar demandando, es que se investigue cada uno de los procedimientos de contratación que han dado lugar a los contratos que esas personas o empresas pagadoras mantenían con las diferentes administraciones públicas gobernadas por el Partido Popular.

 

La verdadera corrupción está en que se adopten decisiones desde las administraciones públicas para favorecer intencionadamente a una determinada empresa, en perjuicio de sus competidores, a cambio de que esa empresa pague el favor ingresando una determinada cantidad de dinero en las arcas del partido o en el bolsillo de su tesorero. Estas son las prácticas que corrompen el funcionamiento del estado de derecho. Adoptar desde las administraciones decisiones erróneas o injustas, a sabiendas de que lo son, para favorecer al que está contribuyendo a financiar a la organización política del que adopta esa decisión errónea o injusta.

 

Por cierto, en este mismo apartado debería entrar la investigación sobre quiénes fueron finalmente los beneficiarios de la amnistía fiscal promovida por el ministro Montoro. No vaya a ser que también en este tema se esté hablando de lo mismo...

Non dar puntada sen fío ou traballar para o inglés

O Trasno non tivo a sorte de que o seu alter ego o colocase en ningunha fundación. Nin con ideas nin sen ideas. Nótase que o tal alter ego non é Carlos Mulas, que este si que ten, ao que se ve, ideas. Ideas produtivas.

 

É o que ten traballar para entidades sen ánimo de lucro, cando un quere, e sabe, é onde máis lucro soe haber. Pero hai que querer e saber. O que sempre se chamou non dar puntada sen fío. ¿Será que é para iso para o que vale ser doutor en economía por Cambridge?.

 

Ben ao contrario, o noso alter ego, ten demostrado sobradamente a súa impericia. Primeiro, bautizando a este humilde escribidor cun nome tan pouco comercial e suxestivo. Sobre todo se pensaba facerse un sitio nese tan competitivo mundo dos analistas políticos, económicos, opinantes ou tertulianos. E despois, poñéndoo a traballar a reo, simplemente por amor á arte. Unicamente polo prurito de ter unhas poucas ducias de lectores. O que sempre se chamou traballar para o inglés.

 

É claro que con esta mentalidade tampouco se pode chegar. ¿Alguén se imaxina que a devandita Amy Martin podería ter acadado tan altas cotas de credibilidade, mesmo de popularidade, se estivese disposta a traballar por minutas dez veces inferiores?. Pois ese era o prezo, 300 euros, ao que o noso nefasto alter ego aspiraba, cun proxecto de longo percorrido, unha vez que o Trasno tivese demostrado a súa valía e fose aclamado por miles de lectores.

 

Con tan miserables expectativas, con tan escasa ambición, nun mundo tan competitivo como é o actual, non se vai a ningures. Precísase máis imaxinación, ambición e decisión. Nunha economía como a que nos toca vivir, os hipotéticos negocios con longos períodos de maduración non son negocios nin son nada. As ideas hai que rentabilizalas instantaneamente. Aquilo de máis vale paxaro en man que cento voando. O que ocorre é que Carlos Mulas ten cen paxaros na man, mentres o noso alter ego anda aínda detrás do seu paxaro que segue voando.

 

Obvio que o Trasno non é tampouco Amy Martin. Configurado a imaxe e semellanza do seu miserento creador, estaría disposto, polo tanto, a facturar ben menos que os 3.000 euros da ala por artigo que seica era o que cobraba a tal. Así é imposible facer carreira.

 

Despois da lección que nos acaba de dar Amy Martin, augúranse tormentosas negociacións no seo de a furada do trasno. Veremos como acaba a cousa. 

Retirarse a tempo... ou non

Celebrando que a Fiscalía Anticorrupción intente poñer en claro as presuntas irregularidades dos ex directivos de Novacaixagalicia no cobro de indemnizacións, algo imprescindible por hixiene democrática, todo parece indicar que como é este un asunto que alimenta de maneira directa a fame de morbo da cidadanía, ao final vai servir tamén, para deixar sen resposta as preguntas políticas que formulabamos no anterior artigo e que, á postre son as realmente importantes para explicar por qué unha operación política que tiña como obxectivo lograr unha entidade financeira galega, forte e solvente, acabe provocando, finalmente, a desaparición da entidade.

Pero volvendo á querella da fiscalía, o primeiro que sorprende é que se reclama a devolución de 7.875.474 euros, cando en outubro de 2011, momento en que se produce a saída deses directivos, os titulares de prensa indicaban que se levaban 23,6 millóns de euros.

A segunda sorpresa é que deses 7,8 millóns de euros, 5.266.014 euros, o 67% do total, correspóndelle devolvelos a García de Paredes, único dos implicados que procedía de Caixa Galicia, xa que todos os demais viñan de Caixanova. Convén recordar que en outubro ocupáranse moitos titulares de prensa coa noticia de que García de Paredes renunciaba a unha parte importante da indemnización, xa que, se dicía, corresponderíanlle entre 10 e 12 millóns de euros.

En terceiro lugar, impútase a Fernández Gayoso pero non se lle reclama a devolución de cantidade algunha, porque non se levou nada. Simplemente, por ser o presidente do Consello de Administración. E non se di nada do resto de conselleiros. Ou máis propiamente, dise explicitamente que non se enteraban dos acordos que aprobaban.

Cuarto, non se di nada na querella do anterior director de Caixa Galicia quen, segundo se publicou no seu momento, se levou entre 11,2 millóns de euros. Aínda que, parece ser, hai algunha denuncia privada diante da mesma fiscalía para que se investigue a súa xestión á fronte de Caixa Galicia.

Independentemente de cáles sexan finalmente as responsabilidades de uns e outros, unha vez máis se constata aquilo de que unha retirada a tempo é unha vitoria.

Agardemos que pírrica.

Retratos, austeridade, demagoxia

Unha vez máis o Trasno boga contracorrente, me temo. Hoxe está nos medios a noticia de que o Ministerio de Fomento pagaralle ao pintor Antonio López 190.000 euros por un retrato de Álvarez Cascos, antecesor no ministerio de José Blanco, que foi quen lle fixo o encargo ao pintor. Bromas -ben acaídas por outro lado- de si sería mellor investir eses cartos en pagarlle unha operación de estética ao ex ministro, a parte, é fácil trasladar este tipo de noticias á opinión pública co ánimo de xerar indignación e desprestixio da clase política. Máis aínda nestes tempos de facebook e twitter.

Eu non son quén de valorar se 190.000 euros é moito ou é pouco. Está claro que por colgar un cadro, un máis, dun ex ministro no ministerio é unha pasta. Pero por un cadro de Antonio López, ao mellor é moi pouco.

É este un bo exemplo do fácil que resulta facer demagoxia cos gastos públicos. Na mesma liña, critícanse os soldos dos cargos públicos ou o uso de coches oficiais.

Penso que non é necesario explicitar aquí que estamos totalmente a favor da austeridade na administración dos recursos públicos. Sen embargo, cambiar a escala, tratando de que a cidadanía compare os gastos dun ministerio cos orzamentos dunha economía familiar media é trampa. Como simple dato de referencia, o Ministerio de Fomento ten, para este ano 2012, un orzamento de 20.104 millóns de euros.

Outro debate é se temos ou non temos demasiados cargos públicos. Eu opino que si. Pero non se pode soliviantar ao persoal poñendo en evidencia, por exemplo, o elevados que son os salarios dos ministros. Que o son si se comparan cos salarios medios do país, pero que son moi baixos si se comparan cos salarios da clase dirixente na empresa privada. Non hai máis que ver, por citar exemplos que son públicos estes días na prensa, o que cobraba Rato en Bankia, ou o que cobra un tal González Bueno en Novagalicia Banco, ou calquera outro dirixente dunha empresa media-grande neste país.

O mesmo se pode dicir da dispoñibilidade ou non de coche oficial. Por simple cuestión de eficiencia, eu quero ministros ou conselleiros con coche oficial. E non quero que se xeneralice a aplicación de solucións de enxeñaría financeira nas contas públicas, como a que me contaban o outro día, en que un cargo público de outra autonomía explicaba, pavoneándose do seu exercicio de austeridade, que el xa non tiña coche oficial, que agora tiña un taxi 24 horas ao seu servizo.

E tamén quero que un ex ministro teña un retrato seu no ministerio. O que hai que vixiar é que o que se pague estea en consonancia co nome do artista ao que se lle encarga.

Cando un país non poda facer fronte a este tipo de gastos, será a mellor demostración de que é un país inviable.

Auctoritas versus potestas en la sentencia a Garzón

Acabo de ver en el telediario a una elegante señora, ejerciendo como portavoz del Consejo General del Poder Judicial, que en tono de gran indignación manifestaba que las críticas que han recibido los miembros del Tribunal Supremo al condenar al juez Baltasar Garzón son intolerables e inadmisibles. Y que la justicia no puede ser administrada por el clamor popular.

Sorprende ver como tan docta casta se aferre a su "autoridad legal", en la más literal concepción de Max Weber. La autoridad legal, racional o burocrática, es racional porque el individuo que la tiene ha sido examinado y ha demostrado la habilidad y capacidad necesaria, la dirección, competencia técnica y motivación para desempeñar su cargo con eficiencia. Es legítima en la medida que los subordinados consideren que el ejercicio del poder que detenta el jefe permite el alcanzar los objetivos. Cuando los subordinados perciben que no es una persona calificada adecuadamente para el puesto, no aceptarán por completo su autoridad y con ello no habrá racionalidad debido a que lo legal no es legítimo.

Porque no hay mayor poder que la sabiduría legitimada socialmente, la autoridad moral que deriva del respeto y el reconocimiento. Ostenta la auctoritas aquella personalidad o institución que tiene capacidad moral para emitir una opinión cualificada sobre una decisión. Su contraparte, la potestas o poder de quien tiene capacidad legal para hacer cumplir su decisión, nunca será un poder real, sino más bien un poder derivado de la burocrática "autoridad legal".

Más oportuno que nunca aquello de Unamuno a Millán Astray: “Vencéis pero no convencéis”.

La condena a Garzón y la credibilidad institucional

Escribíamos hace tiempo en este blog que un valor común a todos los países desarrollados es la credibilidad, la confianza y el respeto hacia las instituciones del estado.

En el otro extremo, una característica común a todos los países subdesarrollados, o en vías de desarrollo, es la escasa credibilidad que la ciudadanía confiere a sus instituciones. Países en los que nadie paga impuestos, nadie cumple las sanciones, muchos se resisten a pagar los servicios públicos, se solucionan los problemas por la vía del soborno, o se resuelven los conflictos con la ley del más fuerte y tomándose la justicia por la mano.

En España sabemos bien cuál es el coste y el esfuerzo que requiere desarrollar hasta niveles aceptables ese intangible que denominamos credibilidad institucional. Hemos sido capaces de hacer ese recorrido, partiendo prácticamente de cero en el inicio de la transición democrática, una vez desaparecido el dictador, hasta alcanzar, a mediados de la década pasada, valores razonables en esa escala imaginaria de la credibilidad institucional. Recorrido que es estrictamente paralelo, por ser asuntos estrechamente correlacionados, al desarrollo económico.

Pero en los últimos cuatro o cinco años, consecuencia sin duda de la crisis económica, estamos desandando ese camino a pasos agigantados. El fraude fiscal, al que hacíamos referencia en el anterior post, la corrupción política a todos los niveles, los escándalos delictivos en los propios cuerpos de seguridad ciudadana, son asuntos todos que contribuyen al deterioro de la imagen de las respectivas instituciones y, en consecuencia, a la pérdida de esa credibilidad que tanto había costado.

Y ahora, la sentencia al juez Garzón. Resulta sarcástico que, para satisfacción de la derecha gobernante, el primer condenado por esa enorme trama de corrupción que es el Gürtel, sea el juez. Más allá de los argumentos jurídicos que recoge la sentencia, la interpretación que la ciudadanía hace, en España y fuera de España, tanto en este juicio como en el siguiente sobre las víctimas del franquismo, es que se trata única y exclusivamente de una venganza, de un castigo ejemplarizante, de la resolución de vendettas personales, utilizando, manipulando o tergiversando para ello los principios básicos de lo que se define como tercer poder del estado.

A pesar de que los medios de comunicación afines a la derecha, que ya vienen empleándose a fondo, echarán el resto para justificar y defender la sentencia que condena al juez, lo cierto es que actuaciones como ésta hacen que retrocedamos décadas en la legitimación y credibilidad de una institución tan fundamental en la estructura de cualquier estado, como es el poder judicial. Camino de vuelta que nos acerca, de nuevo, a los países en desarrollo y nos aleja de ese club selecto de países modernos, estables y sólidamente desarrollados en el que pretendíamos quedarnos.

¿Cándo se tomará en serio o fraude fiscal?

Parece evidente, dende calquera punto de vista, que a actual situación de crise económica e a imperiosa necesidade -real ou imposta- de reducir o déficit público, constitúen a conxuntura perfecta para, dunha vez por todas, tomarse moi en serio a loita contra o fraude fiscal.

Por iso non deixa de sorprender que practicamente todas as medidas adoptadas se dirixan á, evidentemente necesaria, redución do gasto. E que cando se pensa en incrementar os ingresos -recente suba do IRPF- sempre se acabe por esixirlles máis aos que, dende sempre, máis veñen contribuíndo.

En España, na actualidade, a taxa de economía non declarada estímase no 23,3% do PIB, o que supón 245.000 M € anuais. O 66%, as dúas terceiras partes (161.647 M €) proceden do fraude fiscal, o terzo restante é fraude laboral.

O diñeiro en metálico en circulación en España equivale ao 10% do PIB, fronte ao 5% da Zona Euro e ao 6% de USA. A pesar de ter España a rede máis completa de oficinas bancarias e caixeiros automáticos de Europa. O 64% do diñeiro en efectivo en mans da cidadanía española está en billetes de 500 €, o que equivale ao 30% do total deste tipo de billetes emitidos na UE.

Os empregados e pensionistas declaran -con datos de 2009- unha media de 18.400 €. Os pequenos e medianos empresarios e os profesionais liberais declaran 13.525 €. Os autónomos declaran 11.567 €.

Segundo Gestha (sindicato de técnicos del ministerio de hacienda), España é o segundo ou terceiro país máis defraudador da Unión europea.

Os traballadores españois soportan un meirande esforzo fiscal que a media da Unión Europea, só superados por italianos e portugueses. Xa que aínda que a presión fiscal (porcentaxe de salario que se destina ao pago de impostos) é menor que a media europea (37,8% en España, 43,14% media europea, para 2008), o esforzo que se fai é maior por ser os salarios medios máis baixos aquí.

Ademais, a presión fiscal non é homoxénea para o conxunto dos cidadáns. Existe unha presión fiscal dual. Por un lado a que soportan as rendas que poden ser ocultadas, empresas e profesionais. Por outro, a que soportan as rendas "retidas en orixe" e polo tanto coñecidas e recadadas pola facenda pública. Como consecuencia, os traballadores e pensionistas ingresan o 75% da recadación total do IRPF.

É certo que o goberno do PP anunciou no Consello de Ministros do 5 de xaneiro un novo plan de loita contra o fraude fiscal. Aínda que non se coñecen as medidas concretas que se contemplan nese plan, si se fixo público que o obxectivo é aumentar a recadación en 8.171 M €.

Se temos en conta que con unha redución de só 10 puntos da taxa de economía non declarada se recadarían cada ano 25.000 M € adicionais, non parece, certamente, que ese plan anunciado polo goberno sexa demasiado ambicioso.

Así que, ao que parece, tampouco será desta...

Corrupción e riqueza ¿algunha relación?

O Índice de Percepción da Corrupción, que anualmente publica Transparencia Internacional -unha organización da sociedade civil que loita contra a corrupción- clasifica aos países en función dos niveis de corrupción percibidos no sector público. Está baseado en enquisas que inclúen cuestións relacionadas co suborno a funcionarios públicos, pagos irregulares nas contratacións públicas, malversación de fondos públicos e outras preguntas que demostran a solidez e a eficacia das administracións públicas contra a corrupción. Utilízanse percepcións porque a corrupción propiamente dita é en gran parte unha actividade oculta que é difícil de medir. As percepcións teñen demostrado, sen embargo, que constitúen unha estimación fiable da corrupción. 

O Índice de Percepción da Corrupción clasifica aos países nunha escala de 0 a 10. Canto máis alta sexa a puntuación máis sólida demostra ser a administración pública dun país fronte ás irregularidades e, polo tanto, a maior puntuación, menor corrupción.

Gráfico 1. Evolución do Índice de Percepción da Corrupción 2004-2011

Para simplificar, seleccionamos unha mostra heteroxénea de trece países. O Gráfico 1, mostra a evolución dende 2004 ata 2011, do Índice de Percepción da Corrupción neses trece países. Nova Zelandia e Finlandia son en todos os anos considerados líderes destacados neste índice. No ano 2004, España ocupaba o posto 22 do mundo, cunha puntuación de 7,1. É dicir, había 21 países cun Índice de Percepción da Corrupción superior ao de España, polo tanto cunha menor corrupción, ou máis propiamente, cunha menor percepción da corrupción. En 2011, España ocupa a posición 31 do mundo, con 6,2 puntos.

Gráfico 2. Índice de Percepción da Corrupción 2011.

O Gráfico 2, reflicte os resultados en 2011 para os trece países seleccionados. Nova Zelandia -1ª posición mundial-, Finlandia -2ª posición- e mesmo Alemaña -posición 14 do mundo-, seguen a ocupar lugares destacados. Pode parecer sorprendente a posición de dous países latinoamericanos, Chile -posición 22 do mundo- e Uruguai -posición 25-, ambos por diante de España -posición 31-. E mesmo a de Irlanda, país intervido, a pesar do que mantén unha excelente posición 19 do mundo. Polo demais, todo bastante coincidente coas ideas preconcibidas que se puideran ter sobre este asunto.

Sen embargo, parece intuitivamente razoable considerar que o nivel de corrupción está en relación inversa á riqueza do país, e dicir, a máis riqueza menos corrupción. Polo tanto, podemos facer o exercicio de ponderar o Índice de Percepción da Corrupción de cada país polo seu PIB per cápita. Os resultados, que se amosan no Gráfico 3, son realmente sorprendentes.

Gráfico 3. Índice de Percepción da Corrupción ponderado polo PIB per cápita (2011) 

Resulta que o país cun índice maior, que equivale como xa explicamos a menor corrupción, pasaría a ser Uruguai, seguido de Chile e, en terceiro lugar Brasil. Nova Zelandia e Finlandia, líderes indiscutibles todos os anos no Índice de Percepción da Corrupción, quedarían relegados ao cuarto e quinto lugares respectivamente.

Aquí o deixo, para que cada quen conclúa o que lle pareza.

Na fronteira da innovación

Levamos anos escoitando aos teóricos predicar que os males do noso modelo económico derivan, en gran medida, da nosa incapacidade para innovar.

Máis unha vez demóstrase que tan lonxe está, a cotío, a teoría da realidade.

Hoxe soubemos que dende Tui, fomos quen de desenvolver, en colaboración con destacados parceiros portugueses –innovación en rede, como debe ser-, todo un sistema de fraude á Unión Europea, a través de solicitar a devolución do IVA por transaccións comerciais intracomunitarias que nunca existiron. Un fraude de 15 millóns de euros nesta primeira fase.

A medida que se perfeccione o sistema, se lográsemos captar a socios alemáns, para aproveitar a súa meirande credibilidade e disuadir así aos inspectores fiscais de investigar o noso virtual intercambio comercial coas serias e intachables empresas teutonas, o sistema xerará uns rendimentos moito máis importantes e, sobre todo, máis sólidos. Pódese aproveitar neste sentido, a experiencia doutras parcerías que se teñen desenvolvido no pasado, se ben no ámbito do tráfico fraudulento de vehículos de gran luxo.

Mentres os teóricos insisten na conveniencia de potenciar o noso sector industrial para sentar as bases dun modelo produtivo máis sólido e máis competitivo, as nosas empresas, sempre en colaboración cos nosos socios portugueses, evolucionan cara a un novo espazo competitivo: a enxeñería fiscal, que presenta enormes avantaxes en termos de flexibilidade e rapidez de materialización de beneficios.

No canto de ter que realizar grandes investimentos, de recuperación sempre incerta, en activos fixos -naves industriais, maquinaria e equipos-, e un esforzo considerable e sostible en I+D+i e en formación para xerar coñecemento cada vez máis necesario para poder competir no proceloso mundo dos produtos industriais. En vez de comprometerse contratando a un inxente número de traballadores, o que tal como está a lexislación laboral, sempre supón un risco. Neste novo campo da enxeñería fiscal, só se precisa contar con socios de confianza no país irmán. Todo se pode resolver na sobremesa da cea nun bo restaurante, para estreitar lazos de maneira alterna a un e outro lado da raia. Un negocio cómodo, limpo e flexible. Nada de riscos, nin investimentos, nin traballadores.

Quén dixo que nunha eurorrexión periférica como a nosa non tiñamos capacidade de innovación?.

Que vaian aprendendo os xenuínos e innovadores europeos do centro.

Sálvese quen poida

Unha característica común a todos os países subdesenvolvidos é a falla de credibilidade da cidadanía nas súas institucións. Así, ninguén paga impostos, ninguén cumpre as sancións, moitos resístense a pagar os servizos públicos, outros moitos intentan sobornar a todo funcionario público que se lle pon diante, e moitos destes déixanse comprar. Pola contra, un valor común aos países máis desenvolvidos é o respecto e a crenza nas institucións.

O efecto máis pernicioso da ola de corrupción que vivimos, máis aló do descrédito da clase política, é a perda de lexitimidade das institucións. Foméntanse así, moito máis en situación de crise económica como a actual, comportamentos puramente individualistas de sálvese o que poida, sen ter en conta para nada restricións de tipo ético.

No curto prazo este tipo de hábitos sociais serven, sen dúbida, para soportar taxas oficiais de paro tan esaxeradamente elevadas como as que estamos a sufrir. É sintomática neste sentido a paz social da que aínda disfrutamos, e moito máis o escaso número de parados que recorreron a solicitar a axuda dos famosos catrocentos euros.

Mais a longo prazo, será moi difícil construír, sobre eses principios sociais e morais, un país moderno e desenvolvido. Este descrédito institucional vai camiño de situarnos, na miña opinión, ao mesmo nivel de subdesenvolvemento institucional e político que tiña este país á morte do ditador, tirando pola borda o enorme esforzo cidadán dos últimos trinta anos.

Non é suficiente con atallar xudicialmente de xeito puntual os casos que se van descubrindo. Se aos líderes políticos lles preocupase algo máis que o titular do xornal ou a cabeceira do telediario do día seguinte, deberían adoptar de maneira urxente e unánime as medidas necesarias para erradicar esta lacra. E a primeira desas medidas tería que ser, por suposto, a reforma da lei de financiamento dos partidos políticos.

Pero como a banalización da política acadou xa cotas dificilmente reversibles, só nos queda trasladar aquilo de Assim vai Portugal, uns vão bem, outros mal...