Perderon o medo

Durante boa parte do século XX, a que lle tocou vivir á miña xeración, o debate político, polo tanto tamén o ideolóxico, estaba balanceado. O bloque soviético xogaba de contrapeso fronte ás pretensións asoballadoras do capital e da dereita. Non só polo apoio material que proporcionaba ás forzas políticas de esquerdas en occidente, senón, e sobre todo, porque xogaba un papel de referente para boa parte da poboación que vía que outro modelo económico e social era posible, real e tanxible. 

 

Sería iluso pensar que todos os avances en dereitos laborais, e en consecuencia tamén sociais, que se teñen conseguido en Occidente ao longo do século XX, serían posibles se non existise a Unión Soviética. Non está demais lembrar que todos os movementos sindicais occidentais que lograron contrarrestar o modelo de capitalismo salvaxe que xurde a partir do taylorismo e do fordismo, afloran con forza despois da revolución rusa do 17, logrando reverter unha parte das ganancias que xera o modelo de produción capitalista en beneficio da clase traballadora.

 

No período que vai dende o 1920 ao 1990, todas as formulacións económicas, políticas e ideolóxicas occidentais, estaban condicionadas pola existencia dun modelo alternativo. Sen entrar a valorar as bondades e as debilidades desa alternativa, o certo é que xogaba o papel de regulador, cando non de moderador, do que se cocía en Occidente.

 

Todos os procesos historicamente transcendentes teñen un período de maduración máis ou menos longo. Por iso agora, despois de vinte anos, asistimos ás consecuencias reais da caída do Muro de Berlín en 1989 e o posterior desmantelamento do bloque soviético. A dereita política e económica occidental sente, hoxe, que ten as mans libres. Non só para aplicar as políticas e os criterios económicos que sempre lle interesaron, senón tamén, e isto e a novidade, para marcar a pauta no debate ideolóxico. A nivel español, non hai máis que ver a desfachatez coa que o ministro Gallardón tacha de conservadores aos que se opoñen ás súas demenciais políticas privatizadoras da xustiza, ou a soltura coa que o ministro Wert impón criterios ultraconservadores na política educativa.

 

Cunha socialdemocracia desnortada, tamén falta de referentes reais, e unha clase traballadora acomodada en exceso ás indubidables avantaxes consumistas do capitalismo, a dereita política e económica non atopa ningunha resistencia real para poñer en práctica todas aquelas políticas que sempre desexaron. Desmantelamento do sector público, privatización de todo aquilo susceptible de xerar negocio privado, sexa sanidade, educación, pensións ou paradores de turismo. E, o que a máis longo prazo e peor, imposición de criterios puramente ideolóxicos, que son os que definitivamente transforman a sociedade. 

 

Desafortunadamente, non se albisca por ningures xermolo algún susceptible de callar nun movemento de resistencia real. Porque, sendo realistas, pouco se pode agardar dos verdadeiros contrapesos que o modelo capitalista occidental vai ter enfronte nos vindeiros anos. Tanto Rusia, coma China, coma Brasil ou India, están xa na mesma lóxica económica, e polo tanto, tamén na mesma lóxica política.

Aferrados ao atraso

Temos escrito aquí que, para nos, "O atraso económico de Galicia", ao lado de "sempre en Galiza", é o libro máis importante que se ten escrito por e para Galicia. Permitiu artellar, na década dos setenta, un discurso nacionalista realista, sólido e contundente.

Era aquel un país subdesenvolvido, no que a principal fonte de riqueza era a emigración, naquel momento xa cara aos países "do centro" -Alemaña, Francia, Suíza, Gran Bretaña, ...-. Era acaído, entón, artellar un discurso a partir das teses dos principais teóricos do desenvolvemento económico -Samir Amin, Furtado, ...- e baseado en conceptos como colonialismo interior, drenaxe centro-periferia, desenvolvemento autocentrado, ...

Pero non debemos esquecer que aquel país, sobre o que se escribiu "o atraso", ten pouco que ver coa actual realidade de Galicia. Hoxe volve sobre este asunto Fernández Prieto nun interesante artigo en LVG, a propósito do pesimismo con que se recibiu a noticia de que para o próximo período de programación da UE, Galicia, que supera o 90 % da media de PIB per cápita da UE-27, deixará de ser rexión de converxencia, e polo tanto, deixará de recibir os fondos destinados a promover o desenvolvemento económico das rexións máis pobres.

 

Somos un país moderno e desenvolvido. Estamos no club dos trinta países máis ricos do mundo. No conxunto da UE-27, a nivel de rexións -NUTS 2-, estamos exactamente na media, ocupamos o posto 135 entre 275 rexións. Por certo, cun ritmo de converxencia superior a bastantes outras rexións españolas. 

 

Esta tería que ser a noticia. E debería ser recibida co optimismo que corresponde. Sobre todo se pensamos que hai só 12 anos, o noso PIB per cápita era un 25 % inferior á media europea. No canto diso, o goberno láiase e a oposición acúsao non se sabe moi ben de qué.

 

Para calquera goberno, sobre todo nunha época coma esta, o constatar que vai haber menos ingresos é unha mala noticia, sobre todo se en todos estes anos non se sentaron as bases dun modelo económico aberto e competitivo. Efectivamente, deberiamos ter a confianza suficiente nas nosas capacidades para afrontar esta nova con naturalidade. Pero como temos un goberno que entende a economía única e exclusivamente como un exercicio contable, calquera asunto, por positivo que sexa, que altere as previsións de ingresos ou de gastos, percíbese como unha catástrofe.

Pero máis estraño aínda é o discurso da oposición e de boa parte da cidadanía de progresista e de esquerdas. Non deixa de sorprenderme a crítica feroz que con frecuencia se fai daquelas poucas empresas autóctonas que son quen de competir con éxito nos mercados internacionais. Hai pouco escribiamos aquí a propósito de Inditex. Engadir só dous datos para aqueles que din que Inditex non aporta nada a Galicia e que igual sería para nos que fose unha empresa ucraína. Grazas a Inditex, o téxtil é xa o primeiro sector en creación de valor engadido en Galicia, con 2.466 millóns de euros (dos que Inditex xera o 99%); en segundo lugar, a construción con 529 millóns e en terceiro lugar a automoción con 502 millóns de euros. Na comarca de A Coruña, Inditex supón o 43% do valor engadido bruto.

E o nacionalismo segue construíndo o seu discurso a partir da pobreza e o atraso. defendendo a mesma metodoloxía de análise da realidade económica do país construída hai corenta anos. Pero ese é un tema recorrente neste blog: Referendums, independencia e PIB; Nacionalismo orientado, nacionalismo desorientado; o atraso e nos. 

Como di atinadamente Fernández Prieto, semella que "a nosa aspiración colectiva é seguir sendo -ou parecendo- pobres para lograr axudas a fondo perdido, coas que seguir fomentando empregos de conserxe na Deputación de Ourense".

No comboio descendente da “moderación salarial”

Hai uns días coñecíase un informe do Banco Central Europeo (BCE) no que prognosticaba que no futuro inmediato se producirá “unha acusada caída da remuneración por asalariado en España, como consecuencia “dos novos recortes de salarios no sector público e do impacto da reforma laboral na moderación das reivindicacións salariais no sector privado”. Opina Draghi, presidente do BCE, que España podería ter evitado en gran medida a significativa destrución de postos de traballo rexistrada no seu mercado laboral dende que comezou a crise de haberse aprobado “hai uns anos” unha reforma laboral similar á adoptada finalmente en febreiro de 2012.

Sorprende que o goberno español non teña feito, polo de agora, ningunha valoración do citado informe. A primeira reacción “oficial” foron as declaracións do portavoz do Grupo Parlamentario Popular no Congreso dos Deputados, Alfonso Alonso, quen admitiu que para que España volva a producir e a ser competitiva é necesario entrar nunha senda de "moderación salarial". Di Alonso que “isto é algo que entende todo o mundo, enténdeno os sindicatos, os empresarios e os traballadores”.

Nos non o entendemos. Repetimos hoxe o que xa escribimos aquí hai tempo sobre este asunto: Polo camiño da devaluación interna, ¿cara a ónde?.

Un mal endémico da economía española é a súa escasa competitividade. Un bo indicador é o saldo comercial. No gráfico 1, móstrase a evolución histórica da taxa de cobertura das exportacións respecto das importacións. En 1986, ano da entrada na UE, as exportacións españolas cubrían só o 77% das importacións. No mellor ano da serie, 1997, a taxa de cobertura chegou ao 85,34%. Dez anos máis tarde, en 2006, en pleno boom económico español acadábase o peor resultado da serie, a taxa de cobertura era do 64,88%. A partir de aí, a medida que fomos afondándonos na crise, prodúcese unha paulatina recuperación da taxa de cobertura ata acadar en 2011 un 82,23%.

 

Gráfico 1. Evolución da balanza comercial española (taxa de cobertura) 1986-2011.

Esta mellora da balanza comercial en plena crise, é a que anima aos apóstolos das políticas de devaluación interna, que se marcan como obxectivo gañar competitividade a base de reducir os custos internos, en especial os custos salariais.

 

Gráfico 2. Custo por hora de traballo nos países da UE (2010).

Pero si analizamos, no gráfico 2, os custos salariais españois en relación aos dos restantes países da UE, podemos ver que España está por debaixo da media da UE-27 e moi por debaixo da media da zona euro (UE-17). En 2011, o custo por hora traballada en España é de 20,6 euros, mentres que a media UE-27 é de 23,1 euros e a da UE-17 é de 27,6 euros. Por citar algúns países concretos, en Alemaña o custo da hora traballada son 30,1 euros; en Francia 34,2 euros; en Italia 26,8 euros.

Se confiamos en mellorar a nosa capacidade competitiva á redución dos custos internos, nomeadamente os custos salariais, estamos intentando competir cos países que están á dereita de España no gráfico 2: Estonia, Chipre, Eslovenia, Portugal, Malta, República Checa, Eslovaquia, Hungría, Polonia, Romanía, Bulgaria...

Se queremos intentar competir cos países que aparecen á esquerda de España no gráfico 2, só poderemos facelo a través da innovación e o coñecemento.

Gráfico 3. Gastos totais de I+D en porcentaxe do PIB.

Pero si analizamos, no gráfico 3, a comparativa dos gastos de I+D en relación ao PIB en España e en outros países do noso entorno, vemos que só superamos a Italia. En España en 2008 o gasto total en I+D era o 1,35% do PIB, mentres que en Italia era o 1,18%. En Portugal, por exemplo, estaban xa no 1,51%. E en Alemaña no 2,63%.

Dende 2008, en España os gastos de I+D foron 1,38% do PIB en 2009, o 1,39% en 2010. En 2011, consecuencia das medidas de austeridade e axuste, os gastos de I+D diminuíron un 4,1% respecto ao ano anterior, o que segundo os nosos cálculos equivale ao 1,30% do PIB.

Así pois, pola senda pola que imos nos últimos anos, con cada vez menos investigación, menos innovación e menos coñecemento, pero tamén, como consecuencia das políticas de devaluación interna, con custos salariais máis baixos, estamos condenándonos a xogar durante moitos anos na terceira división da economía mundial.

Cainismo galaico

Xa sei que é difícil, pero estaría ben non mesturalo todo. Publicábase estes días que Amancio Ortega é xa o terceiro home máis rico do mundo. As reaccións en España, e moi especialmente en Galicia, son dun cainismo que espanta.

Por dúas vías diferentes de ataque. A primeira, os salarios de miseria que Inditex paga nos países en que fabrica os seus produtos. A segunda, lembrando a explotación que a mesma Inditex fixo nos seus inicios das costureiras galegas que cosían na casa ou en talleres clandestinos do rural, sempre con condicións laborais moi precarias e traballando en negro.

A respecto deste segundo asunto, certo sen dúbida, a ninguén que coñecese a Galicia dos anos setenta lle pode estrañar nin sorprender. Era habitual o traballo mergullado en todos os sectores, e máis no téxtil. Lembro verdadeiras empresas fantasma, que nunca chegaron a existir legalmente, que se montaban repartindo máquinas de tricotar polas aldeas. Nese contexto, a única diferenza é que Inditex, e algunha outra, chegaron a ter éxito e conseguiron consolidarse como proxectos empresariais reais.

En canto á explotación laboral en países en desenvolvemento, a crítica roza os límites do cinismo. Porque vostede, querido lector, que retwittea de boa fe novas de xornais que poñen de manifesto os salarios de miseria que Inditex paga en Marrocos, está utilizando, con toda seguridade, aparellos electrónicos fabricados cos mesmos salarios de miseria na India, na China ou en Taiwán. Probablemente vista roupa deportiva fabricada por meniños neses mesmos países por salarios aínda máis miserables. Seguramente estea seguindo os Xogos Olímpicos nun fantástico televisor de plasma que puido comprar a prezo de ganga polo mesmo motivo. E cando avalía as súas decisións de compra, tanto de roupa, como de aparellos electrónicos, nun próximo futuro tamén de automóbiles, o prezo segue a ser unha variable fundamental sen reparar en si eses prezos supercompetitivos dependen dos salarios de miseria que o fabricante paga nos países de orixe.

Dentro da lóxica do sistema económico no que nos movemos, Inditex só é responsable de saber aproveitar as avantaxes dunha axeitada localización para cada unha das fases do seu proceso de deseño - fabricación – distribución - comercialización. E dende este punto de vista, deberiamos de estar orgullosos de que unha empresa galega fose quen de facelo tan ben e de acadar resultados tan espectaculares.

Outra cousa é poñer en cuestión a lóxica do sistema capitalista. Pero entón non fagamos a Amancio Ortega responsable único de todos os males.

Negro futuro para el sector del automóvil

En el año 2000, China fabricó 2 millones de automóviles, 8º productor mundial con el 3,54% del total de automóviles fabricados aquel año -58.374.162-, muy por detrás de países como Francia (4º fabricante con 3,35 millones) o España (6º productor mundial con 3 millones de vehículos). En ese año, el líder mundial indiscutible era USA con 12,8 millones -el 22% de la producción mundial-, seguido a mucha distancia por Japón (10,1 millones). Alemania con 5,5 millones ocupaba la tercera posición.

 

Gráfico 1. Producción mundial de automóviles por países, años 2000 y 2011.

En 2011, últimos datos publicados por Oica (Organización Internacional de Constructores de Automóviles), China fabricó 18,42 millones de automóviles, el 23% de la producción mundial (80.092.840), más del doble que el segundo fabricante (USA, con 8,65 millones de unidades). Japón es el 3º productor con 8,4 millones de vehículos. Alemania, con 6,3 millones, ocupa la 4ª posición, aunque pierde cuota de mercado, pasando del 9,47% en 2000 a 7,88% en 2011. España es el 9º fabricante mundial con 2,35 millones de vehículos. En estos años ha sido superada por China, Brasil, India y México, si bien adelanta a Francia. La evolución de este último país, Francia, es aún peor que la de España, pasando de la 4ª a la 9ª posición, desde una producción de 3,35 millones de unidades, el 5,73% de la cuota de mercado en 2000, a 2,29 millones y el 2,86% de la cuota de mercado en 2011. Y catastróficas las cifras en estos doce años de un clásico de la fabricación de automóviles, Italia que pasa de fabricar 1,7 millones de unidades en 2000 a sólo 0,79 millones en 2011. India, que en 2000 fabricaba 0,8 millones de unidades, es en 2011 el 5º fabricante mundial con 3,94 millones de vehículos fabricados. Y Brasil ocupa la 6ª posición con 3,41 millones de unidades y el 4,22% de la producción mundial.

Es cierto que de momento una gran parte de la producción china se dirige a abastecer su demanda interna. Pero está claro que la estrategia, a corto plazo, es competir en el mercado mundial. Primero en el segmento de bajo coste. La empresa empresa Chery ya tiene 12 fábricas fuera de China, más cuatro en construcción, tres en Latinoamérica (Brasil, Venezuela y Uruguay), y más de 1.000 puntos de venta en el extranjero. Está preparando el desembarco en USA. A medio plazo, sin embargo, China se propone competir en todos los segmentos del mercado. La compra de Volvo, y las alianzas estratégicas con Honda o Toyota, apuntan en esta dirección.
 

Gráfico 2. Evolución de las ventas de automóviles, por empresa, en Europa Occidental, 2001-2011.

Si analizamos la evolución del mercado del automóvil en Europa Occidental, vemos que el volumen global de ventas disminuye de manera alarmante, pasando de 17,01 millones de unidades en 2001 a 14,7 millones en 2011. Sin embargo, aún en un mercado en franca recesión, las marcas alemanas, japonesas y coreanas crecen, mientras que las americanas, francesas e italianas bajan. Si tomamos el índice 100 para las ventas de 2001, en 2011 las ventas totales serían 86, una disminución de 14 puntos en estos diez años. Las marcas coreanas, 137, alemanas, 102 y japonesas, 93, se sitúan por encima del índice de ventas totales, mientras que las marcas francesas, 78, americanas, 67 e italianas, 63, están claramente por debajo del índice de ventas totales.

 

Gráfico 3. Evolución de las ventas por empresas, agrupadas por país de origen, en Europa Occidental (año 2001 = 100).

Perece evidente que los fabricantes alemanes, más centrados en la fabricación de vehículos de gama alta, resisten mejor la recesión. Por el contrario, los fabricantes franceses, italianos y americanos, además de soportar la caída de ventas totales, que afecta en mayor medida a los segmentos de precio medio-bajo, sufren la cada vez mayor competencia de los fabricantes asiáticos (de momento japoneses y coreanos, pero un futuro cercano también chinos e indios).

En esta situación, no debe extrañar el reciente anuncio del grupo francés PSA, de que procederá a despedir a 8.000 empleados en sus centros de producción franceses. La reacción del nuevo gobierno francés de Hollande no se ha hecho esperar, mostrando su total disconformidad con esta decisión y anunciando que presionará a la empresa para que los ajustes necesarios se hagan prioritariamente en las plantas que el grupo tiene en el exterior -está claro que las plantas PSA en España, en Vigo y Madrid, están en el centro de la diana-.  

La industria del automóvil fue clave en el proceso de industrialización de España y constituye actualmente uno de los piares básicos de nuestra economía. El sector del automóvil en España tuvo su despegue en los años sesenta y setenta del siglo XX, con la llegada de multinacionales europeas e norteamericanas atraídas por unos costes laborales bajos y orientadas a la exportación a los mercados europeos.

Bajo estas premisas el sector se desarrolló de manera espectacular. Con 11 empresas instaladas y 18 fábricas, hoy el sector de automoción es estratégico para la economía española, en términos de peso sobre el PIB (significa un 6%), de empleo (70.000 trabajadores en fabricación de automóviles más 245.000 empleados en la industria de componentes, a los que habría que sumar indirectos, concesionarios y talleres), de tejido industrial asociado y generador de innovación del país, y de contribución a la balanza comercial (más del 83% de la producción se destina a los mercados foráneos lo que representa más del 20% de las exportaciones españolas totales).
Sin embargo, en la última década el volumen de producción ha caído en picado, pasando de ser, en el año 2000, el 5º productor mundial con 3 millones de vehículos y el 5,20% de la producción mundial, al 9º puesto en el año 2011, con 2,35 millones de vehículos, el 2,94% del mercado mundial.
 

Gráfico 4. Evolución de la cuota de fabricación de España en el total mundial (2000-2011).

En los próximos años, la amenaza que se cierne sobre el sector de automoción español es evidente. Amenaza que se deriva de la propia especialización de nuestras plantas, simples ensambladoras, fundamentalmente de fabricantes franceses -Renault y PSA- y americanos -General Motors y Ford-, que son, como se acaba de ver, las que sufren con mayor virulencia la recesión del mercado europeo y la creciente, y parece que imparable, competencia asiática y de otros países emergentes.

Esa especialización en vehículos de gama baja (bajos costes) que son los de menor valor añadido, los más sensibles, pues, a los costes salariales, nos aboca a sufrir a corto plazo la creciente competencia de las marcas propias de países como China, pero también India, Brasil o la ya consolidada Corea del Sur. Sin ninguna ventaja en costes salariales respecto a estos países, el panorama que se dibuja para los próximos años es muy negro.

Ante la situación de recesión mundial que vive el sector, las empresas tomarán decisiones en dos direcciones: tratar de preservar durante el mayor tiempo posible la producción en su país de origen y localizar las plantas ensambladoras como las que tienen en España en países con menores costes salariales.

La anorexia como solución

El modelo económico español depende históricamente de la fortaleza de su demanda interna. Aunque es una evidencia que la crisis, el paro y las medidas de austeridad que en los últimos tiempos se están adoptando penalizan el consumo de manera dramática, puede no estar demás analizar en el gráfico 1, cuál es la evolución de la demanda interna en España en los últimos años. Se comprueba como desde mediados de 2008, su aportación al crecimiento del PIB es negativa. Y en los últimos trimestres, cada vez más negativa.
 

Gráfico 1. Aportación al crecimiento del PIB de la demanda interna y de la demanda externa.

En consecuencia, los ingresos fiscales del Estado son cada vez menores. A pesar del incremento de los tipos impositivos del IVA en 2010, lo cierto es que las tasas de variación anual de los ingresos generados por los diferentes impuestos siguen, en los últimos años, una tendencia claramente negativa, sobre todo en este año 2012, como se observa en el gráfico 2.

Gráfico 2. Tasas de variación anual de los ingresos generados por los diferentes impuestos.

Si se comparan ahora los ingresos generados por los diferentes impuestos en el periodo enero-mayo de 2012, con los del mismo periodo en el año anterior, se comprueba como salvo en el IRPF que se mantiene prácticamente igual (un incremento del 0,8%), en los restantes impuestos: sociedades, IVA e impuestos especiales, la evolución es claramente negativa (gráfico 3). 

 

Gráfico 3. Comparativa de ingresos fiscales enero-mayo 2012 respecto a enero-mayo 2011.

Si bien el incremento del IVA que hoy acaba de anunciar el presidente del gobierno supondrá, a muy corto plazo, un incremento de los ingresos públicos, el efecto realmente importante que provocará esta medida, junto a la anunciada reducción salarial a los empleados públicos, será una caída de la demanda interna muy superior a la que venimos sufriendo en los últimos trimestres. Por lo que sus consecuencias reales serán, como ha ocurrido con la anterior subida, más paro, menos consumo y menor crecimiento de los ingresos públicos. Que volverán a obligar a nuevas subidas de impuestos que se traducirán otra vez en menor demanda, menores ingresos, ... Y así ¿hasta dónde?.

Pan para hoy..

La eurocopa de los precios energéticos

En los últimos días está teniendo cierta difusión en las redes sociales la noticia de que el precio de la energía eléctrica en España es el más alto de la Unión Europea, junto a los de Malta y Chipre.

Aunque la noticia es cierta en términos absolutos, puede tener más valor poner en relación ese precio de la energía con la renta per cápita disponible, como hacemos en el gráfico 1, ya que así comparamos el esfuerzo de compra que supone la energía en los diferentes países.

 

Lo relevante es observar cuáles son los países en los que ese esfuerzo de compra es mayor que en España. Son todos países en desarrollo: Turquía, Hungría, Malta, Chipre, Polonia, Eslovaquia, Rumanía, Letonia, Lituania, Bulgaria.

 

Gráfico 1. Precio de la energía eléctrica en relación a la renta per cápita (2011).

Dejando al margen el coste de la energía en la cesta de la compra familiar, si nos centramos en el impacto de la energía como input industrial en la competitividad empresarial, en todos los países citados, estos elevados costes se compensan con niveles salariales muy inferiores a los que tenemos en España.

Por el contrario, en los países de nuestro entorno más inmediato, con salarios, en la mayoría de los casos, superiores a los españoles, el esfuerzo de compra de la energía es sensiblemente menor que en España. Es lo que ocurre en Luxemburgo, Noruega, Francia, Finlandia, Holanda, Dinamarca, Alemania, Austria, Bélgica, Reino Unido, e incluso en Irlanda, Italia o Portugal. En todos estos países, el menor esfuerzo de compra de la energía viene a compensar, en alguna medida, sus superiores costes salariales, contribuyendo, de esta forma, a mejorar su competitividad.

Así pues, a pesar del reciente éxito futbolístico, también por este asunto, estamos abocados a más devaluación salarial para competir en la segunda división europea junto a los países en desarrollo que antes citábamos. 

A falacia do exceso de formación

As elevadísimas taxas de paro que estamos a sufrir, coa conseguinte falta de oportunidades de traballo para os mozos que se gradúan na universidade, están empuxando cada vez con máis intensidade aos nosos mozos cara á emigración. É difícil xa non ter algún familiar ou coñecido traballando en Alemaña, en Londres ou en Finlandia.

Cada vez son máis frecuentes as noticias de empresas europeas, alemás ou nórdicas, que veñen aquí a facer reclutamentos masivos de titulados españois.

Nesta situación, estase consolidando entre a cidadanía un discurso regresivo que, en síntese, ven a dicir que é un despilfarro dedicar tantos recursos públicos á formación universitaria. Estamos sendo vampirizados xa que o capital humano que formamos aquí contribúe a xerar riqueza neses países. Os mozos que non emigran están sobrecualificados para os traballos que teñen oportunidade de desempeñar. Temos demasiados graduados universitarios en relación ás necesidades do país. As universidades son fábricas de parados que se utilizan como estratexia política para conter as cifras de paro.

Este discurso está sendo aproveitado pola marea ultraliberal que nos arrastra para, coa desculpa da austeridade e dos imprescindibles axustes, reconverter a universidade, dende o modelo de servizo público que temos hoxe, a un modelo de universidade elitista, só para uns poucos. Arguméntase que sobran universidades públicas ao tempo que se fomenta a implantación de universidades privadas.

O que si resulta evidente, penso, é a necesidade de reestruturar a totalidade do sistema educativo para potenciar unha auténtica formación profesional, tantas veces intentado e nunca conseguido. Aínda que nos últimos anos, cos ciclos superiores, se ten avanzado un chisco. Un bo exemplo a seguir é o alemán, cun modelo de formación dual, escola-empresa. Si se lograse, contribuiría a reequilibrar o número de universitarios e o de persoal técnico plenamente capacitado para o desempeño dunha profesión de alta cualificación, como ocorre en Alemaña ou en Francia.

Gráfico 1. Porcentaxe de poboación con título universitario no segmento de poboación entre 25 e 64 anos.

O certo é que as cifras de titulados universitarios en España son máis ben discretas se nos comparamos con outros países da OCDE. O gráfico 1, mostra a porcentaxe de titulados universitarios no segmento de poboación entre 25 e 64 anos. En España, aínda que nos últimos anos, dende 1999 a 2006 -últimos datos publicados pola OCDE- se incrementou 7,4 puntos, seguimos tendo unha taxa discreta, o 28,5%. Aparte de Alemaña, 23,9%, e Francia, 26,2%, polos motivos que xa comentamos e que teñen que ver cos seus potentes modelos de formación profesional, só están por debaixo de España, Portugal, 13,5%, Italia, 12,9%, e Grecia, 22,2%.

Pola súa banda, o gráfico 2, representa a porcentaxe de poboación que, no grupo de idade correspondente, ingresa na universidade. En España en 2007, o 41% dos rapaces acceden á universidade, 6 puntos menos que no ano 2.000, consecuencia, seguramente, do éxito dos ciclos superiores de formación profesional, e tamén das meirandes oportunidades de emprego en pleno boom económico español. Este dato sitúanos só por diante de Suíza, 39%, Bélxica, 30% e o consabido caso de Alemaña, 34%. 

 

Gráfico 2. Porcentaxe, entre o seu grupo de idade, de mozos que acceden á universidade.

Así, pois, cunha taxa discreta de poboación adulta con formación universitaria e cunha aínda máis feble, comparativamente con outros países, taxa de ingreso na universidade, no futuro afastarémonos aínda máis dos países máis punteiros do noso entorno.

Independentemente da crise e das taxas de paro, tanto a nivel individual, como a nivel de país, o diminuír o esforzo en educación superior é renunciar a consolidarnos entre o grupo de países máis desenvolvidos social e economicamente.

A nivel individual porque, incluso nas circunstancias máis adversas, en que a falta de oportunidades aquí obrigue á nosa mocidade a emigrar, non é o mesmo emigrar cunha elevada cualificación profesional, que emigrar para ser carne de canón nas cadeas de montaxe alemás ou na construción, en Suíza ou en Francia, como faciamos nos anos sesenta e setenta.

A nivel de país, porque serán eses mozos con experiencia profesional en empresas de primeiro nivel os que contribuirán co seu retorno, a pouco que sexamos quen de saír do buraco negro no que nos atopamos, á súa verdadeira transformación, para convertelo definitivamente nun país realmente competitivo entre as economías máis desenvolvidas do mundo. 

Gibraltar español ¿y Laponia?

En estos dos meses escasos de gobierno de la derecha, a falta de proyecto político, especialmente en lo económico, se echa mano a lo de siempre.

Sin arriesgar nada, aferrándose a los tópicos de éxito contrastado, especialmente entre sus votantes de extrema derecha. Un ministro de justicia que hace bingo salvando su imagen de progre de derechas al tiempo que anuncia la revisión de la ley del aborto, en opinión de su partido excesivamente permisiva. A falta -de momento- de éxitos deportivos, salvo la reciente victoria del Real Madrid en la copa del rey de basket en la cancha del Barça, que permitan corear aquello de: español, español, español, eo eo eeee, se recurre a un clásico infalible: ¡Gibraltar español!.

En esta línea, eran noticia esta mañana en las emisoras de radio las declaraciones de José Luis Feito, madrileño a pesar del apellido, presidente de la comisión de economía y política financiera de la CEOE, poniendo de manifiesto que en la reforma laboral recientemente aprobada, se les han quedado algunos importantes cabos sueltos. Por ejemplo, el no retirar el subsidio de desempleo a todo aquel que rechace una oferta de trabajo, sea la que sea y donde sea, incluida Laponia.

Esta ofensiva de nuestra clase empresarial, a rebufo de la comodísima victoria electoral de la derecha, tratando de laminar cualquier tipo de protección social de los trabajadores -los siguientes pasos serán la ley de huelga y las cuotas patronales a la seguridad social- deja bien claro cuál es modelo económico en el que realmente se sienten cómodos. Liberalismo a ultranza por el lado de los inputs, para vender en mercados cuanto más protegidos y regulados mejor.

Poco importa que España siga siendo el país europeo con menor inversión privada en I+D+i. Para nuestros empresarios, la competitividad pasa, como siempre, por los recursos naturales y los costes laborales. Un empresariado idóneo para cuando, en pocos años, volvamos a ser un país en vías de desarrollo.

¡Viva Honduras!

Construción naval: si, aquí tamén os chinos

En 1975 a construción naval empregaba en España a 58.000 traballadores para producir máis de medio millón de toneladas brutas compensadas (cgt). En 2010 quedan menos de 2.500 para construír 240.000 cgt. Podería pensarse que, á marxe da caída da produción, eses datos reflicten un espectacular incremento da produtividade. É certo só en parte. Dende hai moitos anos, os estaleiros españois subcontratan noutros países a construción de partes moi significativas do buque.

Gráfico 1. Evolución do número de traballadores da construción naval en España (1975-2010)

Gráfico 2. Evolución do volume de produción na construción naval en España (1980-2010)

Como é ben coñecido unha parte importante da produción española concentrouse historicamente en Galicia. A día de hoxe aínda se produce aquí máis do 40% da produción española medida en cgt.

Porén, o realmente importante é que a produción mundial, tamén neste sector, historicamente tan importante en Europa, estase concentrando de maneira case total no continente asiático.

Gráfico 3. Distribución da construción naval no mundo 2004-2014 (en Mcgt)

No 2010, ano de maior construción mundial nas últimas décadas, de 51,8 millóns de cgt construídas, Asia acaparou 46,7, é dicir, máis do 90% da produción mundial. E a produción europea, que tivo un lixeiro repunte nos últimos anos da década pasada, estase reducindo de maneira moi notable nos últimos anos. E dentro de Europa, só Alemaña e Turquía manteñen algún volume significativo de actividade.

Gráfico 4. Construción naval en Europa por países 2004-2014 (en Mcgt)

Pero si analizamos como se distribúe a produción entre os países asiáticos, vemos como China, que en 2004 estaba moi por debaixo dos países líderes, Xapón e Corea do Sur, dende 2010 está moi notablemente por riba de ambos.

Gráfico 5. Construción naval en Asia por países 2004-2014 (en Mcgt)

Si nun post anterior analizabamos a penetración de capital chino en empresas de todos os sectores en todo o mundo, incluídos USA e Europa, e despois viamos como nos últimos anos China acadou o liderado na produción de automóbiles, os datos sobre construción naval que traemos hoxe aquí, veñen a refrendar o ritmo ao que este xigantesco país se está a converter na verdadeira fábrica do mundo.

Malas perspectivas para nós. Dúas das actividades industriais máis importantes para Galicia, automoción e construción naval, suxeitas á implacable competencia chinesa.

Fabricación de automóbiles: outra vez os chinos

No ano 2000, China fabricou 2 millóns de automóbiles, 7º produtor mundial co 3,54% do total de automóbiles fabricados aquel ano -58.374.162-, moi por detrás de países como Francia (4º fabricante con 3,35 millóns) ou España (5º produtor mundial con 3 millóns de vehículos, o 5,20% do mercado mundial). Nese ano, o líder mundial indiscutible era USA con 12,8 millóns -o 22% da produción mundial-, seguido a moita distancia por Xapón (10,1 millóns). Alemaña con 5,5 millóns ocupaba a terceira posición. 

Gráfico 1. Fabricación mundial de automóbiles por países

En 2010, últimos datos publicados pola Oica (Organización Internacional de Construtores de Automóbiles), China fabricou 18,3 millóns de automóbiles, o 23,46% da produción mundial (77.857.705), duplicando así a produción do segundo fabricante (Xapón, 9,6 millóns de unidades). USA é o 3º produtor con 7,7 millóns de vehículos. Alemaña que segue fabricando practicamente a mesma cantidade que no ano 2000, 5,9 millóns, ocupa a 4ª posición; pero perde cota de mercado, 9,47% en 2000, 7,59% en 2010. Neste ano, España é o 8º fabricante mundial con 2,4 millóns de vehículos o 3,07% do mercado mundial, superado, en relación á posición que ocupaba no 2000, por China, Corea do Sur, Brasil e India, se ben adianta a Francia. A evolución deste último país, Francia, é aínda peor que a de España, pasando da 4ª á 9ª posición, cunha produción de 2,2 millóns de unidades; 5,73% de cota de mercado en 2000 a 2,86% no 2010. E catastróficas as cifras nesta década dun clásico da fabricación de automóbiles, Italia que pasa de fabricar 1,7 millóns de unidades no 2000 a só 0,8 millóns no ano 2010. Brasil, 3,6 millóns de vehículos, o 4,69% da cota de mercado, é xa o 6º fabricante mundial.

É certo que de momento unha gran parte da produción chinesa diríxese a abastecer a demanda interna. Pero está claro que a estratexia, a curto prazo, é competir no mercado mundial. Primeiro no segmento de baixo custo. A empresa Chery xa ten 12 fábricas fóra da China, máis catro en construción, tres en Latinoamérica (Brasil, Venezuela e Uruguay), e máis de 1.000 puntos de venta no estranxeiro. Está preparando o desembarco en USA. A medio prazo, sen embargo, China proponse competir en todos os segmentos do mercado. A compra de Volvo, e as alianzas estratéxicas con Honda ou Toyota, apuntan nesta dirección.

A ameaza é evidente para un país como España, cun sector, o da automoción, que ten un enorme peso no conxunto da súa economía pero que é mero ensamblador e que aporta moi pouco, en relación aos países con marcas propias, en innovación e desenvolvemento. Sen ningunha avantaxe en custos salariais a respecto dos países emerxentes, o panorama que se debuxa para os vindeiros anos é moi negro.

Pola propia especialización das plantas españolas en vehículos de gama baixa (baixos custos) que son os de menor valor engadido, os máis sensibles, pois, aos custos salariais, e, sobre todo, os chamados a sufrir a curto prazo a crecente competencia das marcas propias de países como China, pero tamén India, Brasil ou a xa consolidada Corea do Sur.

Diante da situación de recesión mundial que vive o sector, as empresas tomarán decisións en dúas direccións: tratar de preservar durante o maior tempo posible a produción no seu país de orixe e localizar as plantas ensambladoras como as que teñen en España en países con menores custos salariais.

Como diciamos hai tempo aquí, Fabricación de automóbiles, outra burbulla a punto de estoupar, o destinar diñeiro público tanto a incentivar a compra de automóbiles, como, sobre todo, a inxectar diñeiro directamente nas plantas de produción, cedendo ás continuas chantaxes dos fabricantes, non é ningunha solución.

¿E si ganhamos?

Di Alan Greenspan, antigo presidente da Reserva Federal norteamericana, nun artigo publicado no Financial Times, que os países do sur de Europa, como Grecia ou Portugal, que se teñen caracterizado por taxas de aforro negativas e exceso de consumo, deben converxer cara ao modelo económico dos países do norte europeo, caracterizado, di, por inflación baixa e preferencia polos investimentos de longo prazo en vez do consumo inmediato.

Lembroume este artigo de Greenspan aquel debate no parlamento portugués no que se discutían solucións á fonda crise económica.

Despois de moitas horas de debate, intervén un deputado dun grupo minoritario que di: "Eu acho que encontrei uma solução definitiva para superar esta crise. A estratégia é a de declarar a guerra contra os Estados Unidos de América. Nos perdemos, eles nos invadir e Portugal convértese asim no Estado nº 51 da Unión de Estados Norteamericanos..."

Despois duns momentos de desconcerto, dalle a réplica un deputado do grupo que respalda ao goberno. Simplemente di: "Acho moito interesante a solução formulada polo colega, mas contém um enorme risco... ¿que acontecería se nos ganhamos?."

Coido que a solución de Greenspan é igual de imaxinativa que a que propuña o deputado portugués, pero... ¿e si ganhamos?

Calendario laboral e modelo económico

Seica a Unión Europea -ou o que é o mesmo, Alemaña- está presionando para que eliminemos as pontes do calendario laboral. Unha proba máis de que os alemáns non entenden nada do que pasa aquí.

Na súa lóxica, as pontes restan tempo de traballo, polo que cantas máis pontes hai menos se produce. Pero isto só é certo nunha economía produtiva como a deles. A nosa economía non funciona así.

Non se deixe enganar o lector pola aparente semellanza na composición do PIB dos dous países (táboa 1). 

Táboa 1. Estrutura sectorial do PIB (en porcentaxes)

Hai unha diferenza fundamental que non amosan estas cifras. A conformación do sector servizos en cada país. Eles teñen un gran peso do servizos de alto valor engadido para empresas. Nos non. Os nosos servizos concéntranse moi maioritariamente en atender a demanda privada interna e no turismo.

Isto significa que en Alemaña reducir o tempo de traballo implica unha menor produción tanto na industria como nos servizos a empresas dos que falabamos.

En España non. Primeiro porque o consumo privado interno ten unha gran capacidade de adaptación aos horarios dos oferentes. Dito con outras palabras, ímonos amañando. Por iso tamén a xornada laboral e os horarios de atención ao público son aquí moi diferentes aos do resto de Europa.

En segundo lugar, porque eliminar as pontes suporía un duro golpe para o único sector da economía española que é capaz de manter o emprego, o turismo.

En terceiro lugar, ¿ignoran os alemáns que a nosa senda de converxencia en termos de produtividade ven sendo, dende hai moitos anos, reducir o denominador -as horas de traballo- xa que non somos quen de incrementar o numerador? ¿Queren os alemáns poñernos en evidencia diante do mundo?

Por todas estas razóns, lonxe de eliminar as pontes, deberiamos incrementar un pouco o número de festivos -hai marxe para aumentar nun 25%- e colocalos cada ano de xeito que permitan deseñar facilmente macropontes ou acuedutos, dos que é bo exemplo esa fantástica primeira semana de decembro que se aveciña.

Esta si que sería unha verdadeira reforma estrutural do noso modelo económico.

A culpa é do Just in Time?

Hai uns anos titulaba o Faro de Vigo "mexar Just in Time", para recoller o malestar sindical na planta PSA cando comezaron a aplicarse procedementos xusto a tempo.

Onte, publicaba Atlántico Diario un editorial que levaba por título "la culpa es del Just in Time", referido ao problema destes días en Citroën, consecuencia de que un provedor de segundo nivel, subministrador de Faurecia, deixou de subministrar e ademais negábase a devolver uns moldes vitais para fabricar noutra empresa os compoñentes que ela viña producindo. Concentraba Atlántico Diario as culpas no Just in Time, abogando, incluso, pola conveniencia de constituír stocks de seguridade para evitar este tipo de riscos.

O Just in Time é, despois da cadea de montaxe fordista, a meirande innovación que se ten producido no século XX nos procesos de produción de gran volume. Non só polos incrementos de eficiencia que provocou, senón, sobre todo, porque cambiou os criterios competitivos, permitindo fabricar produtos personalizados -mass customization- a precios de produto estándar.

En determinados sectores, nomeadamente os de produtos tecnoloxicamente complexos, ningunha empresa podería competir sen aplicar criterios Just in Time. Do mesmo xeito que a ninguén se lle ocorrería hoxe fabricar produtos de gran volume sen aplicar un proceso de produción fordista.

Porén, o caso destes días en Citroën, deixa en evidencia como as empresas occidentais, en xeral, esqueceron na implantanción do Just in Time, unha parte fundamental do asunto. Todo o relativo á relación con provedores. O éxito das empresas xaponesas estaba baseado nunha axeitada selección de provedores, fundamentada, antes que nada, nun clima de confianza, lealdade e fidelidade do provedor, compartindo con este os beneficios derivados deste modo de produción. En occidente, pola contra, optouse por aplicar ás empresas provedoras toda a presión do Just in Time, sen ofrecerlles ningunha compensación. López de Arrriortúa foi, no seu momento, un dos máximos exponentes deste comportamento.

En ausencia de cooperación, formuladas as relacións provedor-cliente en termos de conflito, cada parte do proceso fai valer as súas armas. No caso da empresa do Bierzo DDM (Diseño y Desarrollo de Matricería) interromper o subministro e quedarse cos moldes que lle había facilitado Faurecia para fabricar diferentes compoñentes do salpicadero do C4 Picasso. A orixe do problema é que Faurecia rescindiu diversos contratos de produción coa empresa de Ponferrada, a que, previamente, había realizado unha grande inversión na súa fábrica precisamente para poder atender a demanda de Faurecia.

A culpa é do Just in Time ou da nosa -occidental- particular visión das relacións comerciais interempresariais?

Ten sentido seguir investindo diñeiro público na industria do automóbil?

O 75 % dos automóbiles que se venden en España son de importación. Isto significa que de todo o diñeiro público investido nos sucesivos plans renove, vive, etc. -máis de 700 millóns de euros en 2009 e máis de 500 en 2010, sen considerar as achegas das diferentes comunidades autónomas- só a cuarta parte repercute na maior demanda de vehículos fabricados en España. Con outras palabras, o 75% deses recursos acaban estimulando as ventas de automóbiles fabricados en Francia, Alemaña, Xapón ou Corea.

É certo que esas axudas tamén favorecen a concesionarios e distribuidores, porén non creo que por esta vía se xustifique gasto tan importante. Por outra banda, non hai que esquecer que, como é obvio, o impacto sobre o volume de ventas é puntual e directo, exclusivamente en tanto duran as axudas. Nunha situación de crise severa e duradeira como a que vivimos, e á vista argumentos anteriores, non parece xustificado, entón, destinar tal cantidade de recursos a incrementar artificialmente, nos primeiros meses de cada ano, as ventas de automóbiles.

Doutro lado, hai uns días anunciouse que a Xunta de Galicia fará unha achega a PSA de 40 millóns de euros. E o goberno de España, este mesmo mes, repartirá 145 millóns entre os fabricantes implantados en España. Aínda que oficialmente trátase de financiar proxectos concretos, a realidade é que responden á chantaxe que constitúen as ameazas máis ou menos veladas de deslocalización de fábricas, coas dramáticas consecuencias que esas decisións terían sobre as cifras de paro.

É esta unha política de investimentos públicos que non conduce a ningures. A máis crise, máis ameazas, polo tanto máis fondos que aplacan a situación uns poucos meses, pero que non van influír cando as decisións de redución da produción, de peche ou de deslocalización sexan inevitables. As estratexias dos fabricantes semellan claras. Se continúa a recesión nos mercados mundiais, a primeira medida será replegarse, mantendo a produción nos seus países de orixe, na medida do posible, e reducíndoa en países como España, meramente ensambladores pero con elevados custos. Cando o mercado se recupere, a expansión farase en países con menores custos salariais -Asia, Norte de África, Leste de Europa ou América Latina-.

No canto dese intento desesperado por manter a flote ese xigante con pes de barro chamado automoción -España aínda é o oitavo fabricante mundial-, máis coherente sería investir eses recursos en reforzar a competitividade e a internacionalización de industrias autóctonas.

Se en Galicia tiveramos un conselleiro de economía e industria...

Hai preto de corenta anos que Xosé Manuel Beiras escribía “O atraso económico de Galicia”. Obra de referencia para todo o nacionalismo e para quen hoxe queira achegarse ao que foi a economía galega nos dous primeiros terzos do século XX, debuxaba a realidade dun país subdesenvolvido e dependente tanto política como economicamente.

Hoxe, aínda estando por debaixo da media española e da media da UE-27, formamos parte do club de países desenvolvidos e ricos. Galicia situaríase en 2008, tendo en conta o PIB per cápita, no lugar 29 dun total de 182 países. España está nese ranking no posto 25. Son datos do Fondo Monetario Internacional.

Aínda coas enormes avantaxes que esta posición de privilexio nos reporta, non podemos esquecer que España, e Galicia aínda máis, ten que facer o esforzo de adaptar o seu modelo produtivo a este contexto –véxase o post modelo produtivo sustentable ou longa noite de pedra-.

Apunto a continuación, de xeito moi esquemático, algunhas ideas básicas que, na miña opinión, debería desenvolver un goberno galego coa suficiente capacidade política -pero sobre todo coas ideas claras-, se queremos avanzar cara unha economía moderna e compatible co lugar xeográfico, social e político que ocupa hoxe Galicia:

1. Deseñar un modelo económico aberto tanto en termos de intercambios comerciais, como de capitais, como de recursos humanos. Sen restricións á mobilidade destes tres factores.

2. A base da prosperidade económica ten que ser un sector industrial sólido. Os escenarios imaxinados hai quince ou vinte anos que prognosticaban unha sociedade postindustrial, foron un gran erro. Hoxe está claro que os servizos ou dependen ou forman parte da produción industrial -que pode estar perdendo peso en emprego pero gañándoo en VAB-. A Estratexia de Lisboa establece como prioritaria a necesidade dun forte sector manufactureiro na UE.

3. O volume de Investimento Estranxeiro Directo (IED), e a difusión de tecnoloxía que se deriva da localización de empresas multinacionais é a base do incremento de produtividade en moitos países desenvolvidos. Un claro exemplo destes efectos é o impacto de PSA-Citroën en todo o sur de Galicia.

4. Para ter posibilidades de captar IED son necesarias infraestruturas axeitadas; poboación con elevada formación e cualificación; unha política fiscal agresiva -en Irlanda a taxa do imposto de sociedades segue a estar no 12,5%-; unha política activa, clara, decidida e especializada de captación e acollida. Un instrumento como o IGAPE -hoxe desaparecido- está chamado a xogar un papel decisivo. Debería prestarse especial atención a Brasil. As súas empresas terán, nos vindeiros anos, necesidade imperiosa de localizarse aquí para acceder ao mercado europeo, deberíamos estar preparados para competir con Portugal na captación dese IED. Recomendo ler o anterior post o milagre do tigre celta, verdade ou mentira?.

5. A deslocalización de empresas autóctonas cara a outras latitudes buscando melloras de custos en man de obra e recursos naturais, tamén da a posibilidade de acceder a mercados emerxentes e dinámicos. As economías emerxentes son non só produtoras e exportadoras, tamén son consumidoras e importadoras. É importante, pois, que as nosas empresas estean localizadas en Brasil, China ou India, por citar os exemplos máis relevantes.

6. Nos países pequenos, como Galicia, os mercados internos non permiten rendibilizar moitas daquelas actividades que requiren un tamaño mínimo eficiente demasiado elevado. Así, estas economías só terán éxito se son quen de capturar unha parte da demanda externa. Polo contrario, para un país grande, a defensa da cobertura e da capacidade de compra da súa demanda interna sería, de entrada, o problema fundamental.

7. Canto máis deficitaria é a balanza comercial, como é o noso caso, máis importante é o apoio á promoción da acción exterior e á internacionalización das empresas.

8. Fomentar unha transferencia tecnolóxica eficaz e efectiva en poucas actividades ben seleccionadas, a través do desenvolvemento de clusters e modelos tripla hélice, sempre co obxectivo de facilitar ás empresas estratexias de calidade e de diferenciación.

9. Gran esforzo en desenvolver todas as infraestruturas relacionadas coa loxística, especialmente portos e ferrocarril. Desto depende a nosa apertura ao exterior, non só a España, tamén a Europa e ao resto do mundo. Estas infraestruturas poden permitir o noso reposicionamento xeoestratéxico para pasar de ser periferia de Europa a centro do mundo Atlántico.

10. Un país pequeno, como Galicia, necesita especializarse e concentrar a súa produción en poucos sectores. Así o fan Finlandia e os países nórdicos. En xeral, en sectores intensivos en recursos naturais e en industrias de alto contido tecnolóxico, e estas escollas poderían ser un referente para Galicia. Un mercado doméstico pequeno como o galego reclama a necesidade de se internacionalizar selectivamente. Entre outras razóns, porque non imos poder dispoñer do stock de coñecementos necesario para unha estrutura produtiva moi diversificada e, ao mesmo tempo, competitiva.

11. Ademais, dende un país pequeno é difícil ser líder en custos (prezos), xa que o mercado interior non permite xerar as economías de escala e de aprendizaxe suficientes para fundamentar de maneira sólida esta estratexia competitiva nos mercados internacionais. A aposta ten que estar centrada en ofrecer todo aquilo que aumente o valor para o consumidor: innovación, calidade, mass customization, xestión do tempo,… Trataríase pois de especializarse, como país, en capital humano cualificado e en bens intensivos en capital tecnolóxico, e non en man de obra abundante e barata e recursos naturais que foron as bases da nosa industrialización no século XX.

Ata aquí só algunhas ideas que considero chaves para superar o anquilosamento que en materia económica vimos padecendo dende fai anos.

Outro día falaremos máis polo miúdo de algunhas das políticas que están contidas nas ideas anteriores. Por exemplo, necesidades en formación e capital humano, I+D+i, cooperación competitiva (clusters, tripla hélice), políticas para o dinamismo empresarial e o emprendedurismo, TIC's, financiamento empresarial, cohesión social, relacións laborais e políticas activas de emprego, políticas transversais (infraestruturas, comunicación, enerxéticas,...), selección de sectores estratéxicos, etc.

É fácil ver, analizando a acción de goberno da Xunta de Galicia, que eu non son o conselleiro de Economía e Industria.

La inconsistente verborrea económica de Rodríguez Zapatero

Ayer entrevista al presidente del gobierno en TVE. Máxima audiencia. Se puso de manifiesto la incoherencia de la política económica de este gobierno y la debilidad del área económica del mismo.

Con una ministra de economía incapaz de mantener un discurso mínimamente coherente y con escasa credibilidad, y con un ministro de industria -en teoría con una excelente formación- del que sólo se conocen, como grandes medidas de política industrial, aquella genialidad de regalarnos bombillas de bajo consumo y la ocurrencia del coche eléctrico.

Así, muy a su pesar, el protagonismo lo asume cada vez más el presidente. Pero su concepción de la política y de la acción de gobierno está centrada en exclusiva en los ámbitos soft: políticas sociales y derechos individuales. Cuando tiene que hablar de economía se siente incómodo.

Ayer justificaba la enorme destrucción de empleo en base a que la construcción había crecido en los últimos diez años más del doble de lo que sería razonable. Por tanto, cuando estalla la burbuja inmobiliaria, un sector que estaba sobredimensionado se contrae y expulsa al paro a una enorme cantidad de trabajadores.

Pero no se preocupen. Nuestra economía también se ha caracterizado siempre por crear empleo más rápido y en mayor cantidad que las restantes economías europeas. Ha sido así en los últimos diez años anteriores a la crisis.

Además, decía, vamos a crecer con un nuevo modelo productivo, como se recoge en el proyecto de ley de economía sostenible: menos, mucha menos, construcción y más industria y sectores de futuro.

Así pues, en el segundo semestre de este año empezaremos a recuperar empleo. Este pronóstico hay que aceptarlo como dogma de fe porque no hay ningún argumento, ningún dato objetivo que lo justifique. Al contrario, aún en el escenario más optimista -el que maneja el gobierno- de que la economía española crezca ligeramente en 2010 -la mayoría de los informes de instituciones y organismos nacionales e internaciones mantienen que seguiremos en crecimiento negativo- todos los expertos coinciden en que para que haya recuperación del empleo son necesarios crecimientos por encima del 3,5% del PIB.

Pero sobre todo, la incoherencia está en que el empleo generado, de manera rápida y abundante, en los últimos diez años fue debido, en gran parte, a la construcción. Y él mismo señalaba que la construcción nunca alcanzará en el futuro el volumen que tenía hasta ahora.

Y en los sectores que el proyecto de ley de economía sostenible señala como estratégicos, primero, nuestra competitividad, salvo honrosas excepciones, es más bien escasa, y segundo, la generación de empleo en esos sectores es muchísimo menos intensa que en la construcción.

Por otro lado, en los sectores industriales tradicionales ni nuestro nivel salarial ni las condiciones del mercado de trabajo permiten ser muy optimistas da cara a la recuperación del empleo.

Quedaría confiar en la recuperación de la demanda interna, pero en este año, con la ya aprobada subida del IVA a partir de julio -que servirá, dice, para financiar medidas sociales de apoyo a los parados- y con la persistente restricción del crédito, tampoco cabe esperar muchas alegrías.

Por último, nuestra eterna gallina de los huevos de oro, el turismo, tampoco permite, de momento, ningún margen al optimismo.

Por todo esto, el discurso económico de este gobierno, y de su presidente, sólo cabe interpretarlo como un intento vano de insuflar ánimos a la alicaída ciudadanía.

Chapuzas a domicilio

Cuando este gobierno, después de mucho resistirse, tuvo que aceptar finalmente que estábamos en crisis y que nuestro modelo productivo, basado en una demanda interna sobredimensionada como consecuencia del crédito barato, el turismo de masas y la construcción, sería inviable en el futuro, decide implantar por decreto un nuevo modelo productivo sostenible, a través del cual seríamos capaces de crear ventajas competitivas basadas en la formación, el conocimiento y la I+D+i y respetuosas con el medio.

La prueba de que cambiar de modelo productivo por decreto no es tan fácil es que la ley, después de anunciarse en diciembre pasado a bombo y platillo, sigue todavía en fase de borrador.

Una vez que parecía finiquitado nuestro anterior modelo productivo para dar el salto a una economía verdaderamente moderna y competitiva, nos sorprenden ahora en estas negociaciones con las otras fuerzas políticas en pos de ese remedo de pacto de estado, con una propuesta para revitalizar el sector de la construcción por la vía de las rehabilitaciones de viviendas. Estiman que se podrán crear de este modo 300.000 puestos de trabajo en el sector. Se trataría, entonces de revitalizar uno de los puntales de nuestro anterior modelo.

Gráfico 1. Volumen de negocio del sector de la construcción

Aún sin poner en duda la fiabilidad de ese optimista pronóstico, aunque poco incentivo puede ser una reducción del iva en una actividad en la que el typical spanish "con iva o sin iva " está a la orden del día, resulta más criticable que se pretenda vender una presunta recuperación del sector de la construcción por esta vía, como hace unos meses con el finiquitado, en su primera fase, plan E. No, el impacto sobre el conjunto del sector será escaso y efímero.

La verdadera dimensión que había alcanzado la construcción en España puede verse en los gráficos 1 y 2. Casi el 11% del PIB, más de 300.000 millones de eurosde volumen de negocio y cerca de 3 millones de trabajadores. Ningún país europeo se acercaba, ni de lejos, a estas cifras.

Gráfico 2. Personas ocupadas en el sector de la construcción

El cataclismo que ha tenido lugar en los dos últimos años puede verse en el gráfico 3.

Gráfico 3. Evolución del número de viviendas terminadas y del número de visados para construir

Sorprende, sin embargo que, como muestra el gráfico 4, esa hecatombe haya tenido, de momento, un impacto prácticamente nulo en los precios.

Gráfico 4. Precio vivienda nueva

Mejor haría el gobierno en tratar de actuar sobre el mercado, logrando que funcione el sistema financiero y forzando la reducción de precios, condicionando, por ejemplo, las futuras ayudas FROB a bancos y cajas a que previamente den salida a su actual stock.

Es la única vía para conseguir una lenta, pero sostenible recuperación de la construcción, con efectos mucho más sólidos y duraderos. Incentivar la rehabilitación está bien, pero desde el punto de vista de su impacto económico no es la solución de nada.

Balance do primeiro ano de goberno de Núñez Feijóo (reposición)

Xa hai un ano que Núñez Feijóo preside o goberno de Galicia. Semella que foi onte. Será porque o que non se lle pode negar a este goberno é capacidade para manternos entretidos.

Poucos asuntos, pero ben seleccionados, para fixar a atención da cidadanía e que ninguén se despiste, non vaia a ser que empece a falar de cousas que non interesan.

Primeiro os libros de texto, asuntiño de pouco recorrido, pero que tivo o seu aquel. Logo o financiamento autonómico e algunha que outra patochada do conselleiro de cultura. E xa despois os dous temas estrela: a lingua e as caixas de aforros. Polo medio, intercalada de maneira intermitente, a insistencia en poñer de manifesto cada día os desastres do goberno bipartito e en desmontar de xeito sistemático os escasos proxectos de longo alcance que se puxeron en marcha na anterior lexislatura. Así ocorre no ámbito asistencial -tanto en xeriátricos como en garderías-, recursos naturais –concurso eólico, acuicultura, lei de costas-, sanidade –listas de agarda-, en educación –facultades de medicina-, ou en industria –plan Incite de I+D+i-.

Ningún debate estratéxico. Unha superconsellería como economía e industria, que reúne dous dos ámbitos de goberno máis presentables do bipartito, da que dependen tamén o IGAPE –que debería ser a verdadeira axencia de desenvolvemento económico do país- e a D.X. de I+D+i, está a facelo tan ben, está molestando tan pouco, está pasando tan desapercibida, que se diría que non existe. As súas únicas accións visibles foron algunha que outra axuda discrecional a empresas en crise e os máis que discutibles plans de subvencións para reactivar o mercado de automóbiles. Alén diso, algún prognóstico esotérico, pola ausencia de datos que o fundamenten, sobre a pronta saída da crise. Ningunha política industrial, ningunha política económica, o plan de I+D+i -unha das accións de goberno do bipartito máis recoñecida- totalmente desmantelado.

O mesmo se podería dicir de Traballo, Consellería á que se lle engadiu Benestar, que se ocupou algún espazo nos medios foi por contar cunha Directora Xeral de Formación e Colocación condenada por contratación irregular.

Nada en Infraestruturas e Ordenación do Territorio –só dous globos sonda: áreas metropolitanas e reducir o número de concellos-. Nada en pesca –autorizar a Pescanova a construír a piscifactoría en Touriñán-, nada en medio rural –coa que está caendo no sector do leite-, …

O que máis me sorprende e que á vista das enquisas e dos debates sociais parece que esa política de regate curto é a que lle gusta á cidadanía. Imos entrando sucesivamente a todos e cada un dos trapos que nos van poñendo diante.

Ao que se ve, tamén á oposición. Unha oposición desnortada e descabezada, con líderes (?) provisionais sen capacidade para formular algún tipo de iniciativa política de alcance e que se senten máis cómodos –ao tempo que se autoxustifican- neste xogo embarullado, de continua melée, que non vai a ningures.

Gráfico 1. Evolución do PIB (precios de mercado)

Os dous gráficos que se xuntan, falan por si sos. O gráfico 1, mostra a evolución do PIB, que se mantivo dende 2004 por riba da media española -aquel famoso plus de resistencia do que falaba o bipartito-, a falta de coñecer o dato do último trimestre de 2009 para Galicia, semella estar a punto de traspasar a liña vermella e situarnos xa por debaixo.

Gráfico 2. Evolución do paro rexistrado

O gráfico 2, recolle a variación mensual das cifras de paro rexistrado. Evolución mellor en Galicia que en España ata setembro de 2009. Dende entón, mes a mes, imos vendo como as nosas cifras de paro son peores que as do resto do estado.

Esta é a situación da economía galega despois do primeiro ano de goberno de Núñez Feijóo. Tanto ten. Ninguén parece esixirlle nada. Estamos todos demasiado ocupados e entretidos coa lingua e coas caixas de aforros.

Ao fin e ao cabo a crise é culpa de Madrid e de Rodríguez Zapatero.